Historia Sulejówka na tle dziejów Polski 

W XVI wieku istniała udokumentowana w źródłach wieś Sulewo należąca do Stanisława Okunia - cześnika czerskiego. Jej początki sięgają prawdopodobnie już XV wieku.

W 1526 roku po śmierci Janusza II Księstwo Mazowieckie składajace się z 10 ziem (w tym warszawskiej) włączono do Korony Królestwa Polskiego (z tym wydarzeniem wiąże się pierwsza pisana wzmianka o szlacheckiej wsi Sulewo). Procesu inkorporacji dopełniła decyzja sejmu walnego z 1529 roku.

Początkowo Mazowsze stanowiło peryferyjną dzielnicę Królestwa Polskiego, ale od unii polsko - litewskiej (Lublin 1569 r.) stało się częścią centralną Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Od tego momentu datuje się szybki wzrost znaczenia Warszawy.

W tym czasie Sulejówek liczył kilkadziesiąt mieszkańców. W miejscowości znajdowało się kilka chat i karczma. Obszar gruntów za które płacono podatek (66 groszy polskich) wynosił 11 łanów. Osada Sulewo wchodziła w skład parafii Długa Kościelna1.

W XVIII wieku dobra okuniewskie w skład których wchodził Sulejówek (Sulewo) padły łupem Szwedów w czasie potopu (1655 -1660).

31 VII 1656 w okolicach Sulejówka pod Okuniewem Stefan Czarniecki stoczył zwycięski bój ze Szwedami. Oddział szwedzki liczył 2000 żołnierzy , Czarniecki zdobył na Szwedach 6 działek regimentowych i ścigał nieprzyjaciół aż do Bródna. Wydarzenie to stało się inspiracją do nadania Szkole Podstawowej nr 2 w Sulejówku imienia Stefana Czarnieckiego (szkołę wybudowano w 1971 roku).

W okresie Rzeczpospolitej Szlacheckiej dobrami okuniewskimi wraz z Sulejówkiem władali Okuniowie, Powsinowie, Ciołkowie, Radzimińscy, Okęccy, Grzybowscy, Kliccy i Łubieńscy2.

W 1795 roku Sulejówek po upadku państwa polskiego, po trzecim rozbiorze wszedł w skład państwa austriackiego. Był krótko miastem granicznym (1795 -1807 granica austriacko - pruska, 1807 - 1809 granica Austrii i nowopowstałego Księstwa Warszawskiego). W Okuniewie i Zielonej (dziś Wesoła) znajdowały się komory celne. W 1809 roku w wyniku wojny Austrii z Księstwem Warszawskim ziemie III zaboru austriackiego wraz z Sulejówkiem włączono w skład Księstwa Warszawskiego. Wojna ta była częścią wojny V koalicji z Napoleonem Bonaparte.

Po upadku Napoleona Księstwo Warszawskie decyzją Kongresu Wiedeńskiego z 1815 roku zostało zlikwidowane i większość jego ziem (w tym Sulejówek) weszło w skład Królestwa Polskiego połączonego unią personalną z Cesarstwem Rosyjskim. Rozpoczęły się stuletnie rządy carskie.

W 1827 roku folwark Sulejówek posiadał 6 domów i 57 mieszkańców3.

W czasie panowania rosyjskiego najważniejszym wydarzeniem dla terenów dzisiejszego Sulejówka była budowa Kolei Warszawsko - Terespolskiej w 1866 roku. W tym czasie powstała stacja Miłosna (nazwa pochodzi od wsi na trakcie brzeskim - obecnie Stara Miłosna). Dzięki temu wokół stacji zaczęło powstawać osiedle pracowników kolei, zaczęła funkcjonować cegielnia oraz cechownia drewna (Cechówka). Miłosna była stacją zaopatrzenia parowozów w wodę (stąd tzw. „Kolejniak” przy obecnej PKP Miłosna)4.

Na dalszy rozwój Sulejówka i sąsiadujących miejscowości wpłynęło utworzenie w Rembertowie poligonu artylertyjskiego. To spowodowało osiedlanie się w Sulejówku rosyjskich oficerów z rodzinami. Dalszą tego konsekwencją była w 1910 roku budowa stacji kolejowej w Sulejówku. Odbyło sie to staraniem Emanuela Bułhaka,właściciela dużych nieruchomości na obszarze dzisiejszej Szkopówki i Woli Grzybowskiej5.

Mieszkańców Sulejówka i okolicznych miejscowości nie omijały również tragiczne wydarzenia czasów zaborów. W lutym 1831 roku w czasie powstania listopadowego między Okuniewem a Starą Miłosną toczyły się walki poprzedzające bitwę pod Olszynką Grochowską, a ostrzelany przez Rosjan Okuniew spłonął.

Walki w okolicach Okuniewa odbywały się również podczas powstania styczniowego w 1863 roku (potyczki partyzanckie w kwietniu i wrześniu). W 1869 roku Okuniew, który cały czas był centrum administracyjnym Sulejówka stracił prawa miejskie, nastąpiła utrata jego znaczenia.

W czasie zaborów na terenie dzisiejszego miasta powstała pierwsza szkoła (1902 r. Żwir - obecnie Ratajewo). Językiem wykładowym zgodnie z prowadzoną przez władze carskie polityką rusyfikacji był rosyjski.

Jako ciekawostkę można wymienić funkcjonowanie w tym czasie tramwaju konnego, który poruszał się wąskotorową drogą żelazną łączącą Okuniew ze stacją kolejową w Miłośnie (pozostałością po trakcie tramwajowyn jest dzisiejsza ulica Tramwajowa). Kolejka wąskotorowa funkcjonowała do pierwszej wojny światowej, kiedy to wycofujące sie wojska rosyjskie rozebrały 3-kilometrową trasę i zarekwirowały szyny6.

Panowanie rosyjskie zakończyło się w 1915 roku . Tereny Okuniewa i Sulejówka przeszły pod okupację niemiecką, trwającą do końca I wojny światowej, tj. do 1918 roku. Sulejówek wówczas wszedł w granice odrodzonego państwa polskiego. Liczył wtedy 350 mieszkańców. Osada posiadała 60 domów.

Świeżo odzyskaną niepodległość należało jeszcze obronić przed nawałą bolszewicką. Krwawe walki z Armią Czerwoną toczyły się pod Okuniewem i pod odległym o siedem kilometrów Osowem.

Okres dwudzieciestolecia międzywojennego to okres rozkwitu Sulejówka, co zostało przypieczętowane nadaniem mu statusu samodzielnej gminy. 1 kwietnia 1939 roku gmina ta wchodziła w skład powiatu warszawskiego i obejmowała obszar dzisiejszego Sulejówka i Wesołej.

Ilość ludności zwiększyła się do 3 tysięcy a domów było 2507.

W tym czasie na terenie Sulejówka zaczęła rozwijać się oświata. W 1920 roku powstała szkoła w Cechówce, którą 1927 roku przenieniesiono do nowego bydynku, a w 1933 roku nadano jej imię Marszałka Józefa Piłsudskiego.

W 1932 roku powstała szkoła w Sulejówku (wiązało się to z likwidacją małych szkół jednoklasowych w Żurawce, Żwirze, i Woli Grzybowskiej). W 1936 roku szkołę przeniesiono do nowego budynku, rok później uzyskała status siedmioklasowej szkoły powszechnej im. I Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego8.

Na terenie dzisiejszego Sulejówka powstały również w okresie międzywojennym: Ochotnicza Straż Pożarna, Stowarzyszenie Rozwoju Sulejówka, kluby sportowe (Miłośnianka i Czarni), kościół i parafia Przemienienia Pańskiego w Cechówce.

Sulejówkowi dodają splendoru jego słynni mieszkańcy:

Józef Piłsudski w latach 1923 -1926 w Sulejówku zamieszkiwał dworek neoklasycystyczny o wdzięcznej nazwie „Milusin”. Żona Piłsudskiego nabyła tę posesję już w roku 1921. Był to okres kiedy Piłsudski zwany „samotnikiem z Sulejówka” wycofał się z aktywnego życia politycznego;

Jędrzej Moraczewski mieszkał w Sulejówku od 1920 roku aż do swojej śmierci w roku 1944 w dworku „Siedziba”;

Maciej Rataj w 1925 roku nabył „Dobra Ziemskie Żwir” znajdujące się w gminie Wawer w powiecie warszawskim9. W 1946 roku na jego cześć nazwano zakupione przez niego tereny Ratajewem.

Natomiast Helena i Ignacy Jan Paderewscy w 1930 roku wsparli finansowo Towarzystwo Pomocy dla Inteligencji, czego efektem była budowa domu „Helin”(obecnie w posiadaniu Centralnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli).

Tragedia drugiej wojny światowej dotknęła również mieszkańców Sulejówka i okolic. 15 września 1939 roku dokonała się krwawa pacyfikacja Cechówki (około stu ofiar).

27 września w budynku szkoły w Sulejówku generał T. Kutrzeba podpisał warunki kapitulacji Warszawy. Sulejówek dostał się pod okupację niemiecką wchodząc w skład Generalnego Gubernatorstwa (dystrykt warszawski).

Podczas wojny na terenie Cechówki i Sulejówka działały oddziały Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich. Prowadziły one akcje dywersyjne a jej członkowie wzięli udział w powstaniu warszawskim. Na terenie Sulejówka prowadzono również tajne nauczanie.

W okresie okupacji w części Sulejówka (m.in. Helin, Milusin) Niemcy założyli ośrodek Abwehry.

31lipca 1944 roku na miejsce wycofujących się wojsk niemieckich wkroczyły oddziały radzieckie. Stacjonowały one na terenie całej Polski, również w pobliskim Rembertowie aż do roku 1992.

Czasy władzy ludowej i dominacji radzieckiej były dla Polaków szczególnie ciężkie.

Propaganda okresu totalitaryzmu doprowadziła między innymi do zafałszowania prawdziwej historii II Rzeczpospolitej i jej twórców, szczególnie roli Józefa Piłsudskiego w kształtowaniu niepodległego państwa polskiego.

W Sulejówku kojarzonym w Polsce z Piłsudskim nie nazywano szkół i ulic jego imieniem. Dowodem ignorancji pamięci o sławnym patriocie przez władze socjalistyczne był jej stosunek do dworku „Milusin”. Do 1956 roku dworek pozostawał w rękach wojska, później urządzono tam przedszkole. Trwało to do roku 2000. Dworek przekazano wówczas Fundacji Rodziny Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Po likwidacji powiatu warszawskiego Sulejówek włączono do powiatu otwockiego. Trwało to aż do roku 1975 kiedy to w wyniku reformy administracyjnej Sulejówek wszedł w skład województwa stołecznego warszawskiego. Bardzo ważnym wydarzeniem było nadanie Sulejówkowi praw miejskich 18 lipca 1962 roku. Doszło wtedy do trwałego połączenia miejscowości: Sulejówek, Miłosna (Cechówka od 1954 roku przejęła od stacji kolejowej nazwę Miłosna), Ratajewo, Szkopówka, Żurawka, Nowa Żurawka, Długa Szlachecka.


W okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej rozbudowano w Sulejówku bazę oświatową oddając do użytku:

- w 1961 roku obecny budynek liceum,

-w 1966 roku budynek obecnego Gimnazjum nr 2 (dawna Szkoła Podstawowa nr 4),

-w 1971 Szkołę Podstawową nr 2 im. Stefana Czarnieckiego,

- w 1982 roku budynek przedszkola w Miłośnie.

Na terenie Sulejówka w 1953 roku powstał również Wojskowy Instytut Techniki Pancernej i Samochodowej i osiedle mieszkaniowe. Odsłonięto Pomnik Męczenników Poległych i Pomordowanych w II Wojnie Światowej. Wybudowano sieć gazową (1979 - 1989). Powstał kościółi parafia pod wezwaniem Maryji Matki Kościoła, w której od 1998 roku znajduje się sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia.

Upadek systemu komunistycznego umożliwił mieszkańcom Sulejówka kultywowanie tradycji II Rzeczpospolitej, a zwłaszcza postaci Józefa Piłsudskiego.

Jeszcze w 1988 r. powstał w Sulejówku Kopiec Współtwórców Niepodległej. Odbywają się tam uroczystości z okazji Święta Niepodległości.

W 1990 roku w Polsce wprowadzono samorząd terytorialny. Sulejówek stał się jedną z 2489 gmin samorządowych. Stało się to przyczyną przyspieszonego rozwoju miasta.

Na początku lat dziewięćdziesiątych oddano do użytku przychodnię zdrowia w Miłośnie, odsłonięto Pomnik Poległych Żołnierzy AK Harcerskiego Batalionu „Zośka” Mieszkańców Miłosny i Sulejówka, oddano po remoncie budynek Szkoły Podstawowej nr 3, (później jeszcze rozbudowanej).

W 1994 roku założono automatyczną centralę telefoniczną.

W 1996 roku zostały oddane do użytku stacje uzdatniania wody i oczyszczalnia ścieków, co umożliwiło rozpoczęcie budowy sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. Obecnie około 90% posesji podłączona jest do wodociągu miejskiego, a 70% korzysta z kanalizacji sanitarnej.

W 1998 roku został oddany do użytku nowy budynek szkoły (obecnie Zespół Szkół nr 1), a w latach 2000 -2001 dobudowano do niego nowoczesną salę sportową.

Budynek po szkole podstawowej odremontowano na potrzeby przedszkola, co umożliwiło zwrot Milusina rodzinie Piłsudskich. W tym czasie wprowadzono również nową symbolikę miasta: herb, flagę, sztandar, hejnał nawiązującą do tradycji Józefa Piłsudskiego i II Rzeczpospolitej.

W 2001 roku przeniesiono bibliotekę publiczną do odremontowanego budynku przy ulicy Wrońskiego. Biblioteka posiada na terenie miasta dwie filie.

Na terenie miasta powstały także szkoły prywatne. Na mocy ustawy z 24 lipca 1998 roku z dniem 1 stycznia 1998 roku w Polsce został wprowadzony trójstopniowy podział terytorialny. Sulejówek wszedł w skład województwa mazowieckiego i ku niezadowoleniu mieszkańców w skład powiatu mińskiego.

Dzięki staraniom władz miasta udało się zmienić przynależność powiatową Sulejówka, który w latach 2001 -2002 wszedł w skład powiatu warszawskiego.

Późniejsza zmiana ustroju Warszawy postawiła przed mieszkańcami Sulejówka i Wesołej alternatywę: utrata samodzielności gminnej i praw miejskich co dawało włączenie w obręb Warszawy na zasadach dzielnicy lub zachowanie samodzielności gminnej i miejskiej lecz w w powiecie mińskim. Mieszkańcy Wesołej wybrali pierwsze rozwiązanie.

Mieszkańcy Sulejówka wybrali samodzielną gminę ale w składzie „możliwego do utworzenia powiatu mającego siedzibę starostwa na terenie miasta stołecznego Warszawy a obejmującego gminy podwarszawskie”10. Za taką możliwością głosowało w trakcie konsultacji z 12 maja 2002 r. 1855 mieszkańców, tj. 51, 7%.

Za Sulejówkiem jako dzielnicą Warszawy głosowało 33, 12% a za Sulejówkiem w powiecie mińskim tylko 15, 13%. Wyniki głosowania zinterpretowano w następujący sposób: Ponieważ zdecydowana większość mieszkańców opowiedziała się za utrzymaniem samodzielności miasta (51,7% + 15%) nie zdecydowano się na włączenie Sulejówka do Warszawy jako dzielnicy, gdyż tę opcję poparło „tylko” 33% społeczeństwa. Ponieważ zwycięski wariant wówczas był niemożliwy do zrealizowania, zdecydowano o tymczasowej przynależności miasta do powiatu mińskiego z późniejszą perspektywą powołania powiatu warszawsko-wschodniego. 

Fakty te świadczą o dużej niestabilności młodej demokracji, co nie zwiększa zaufania społeczeństwa do władz.

Przez 401 lat Sulejówek administracyjnie podlegał Okuniewowi (1538 - 1939).

Natomiast w ostatnich latach przynależność administracyjna zmieniała się nader często:

do 1952 -powiat warszawski,

1952 -1975 - powiat otwocki,

1875 - 1998 województwo stołeczne warszawskie,

1999 - 2001 -powiat miński,

2001 -2002 - powiat warszawski,

od 2002 - ponownie powiat miński.

Równie niestabilna była przynależność państwowa Sulejówka. Odzwierciedla ona burzliwe dzieje Polski ostatnich pięciuset lat.

Do 1526 (29) roku Sulejówek (Sulewo) wchodził w skład Księstwa Mazowieckiego, następnie do 1795 roku należał do Królestwa Polskiego, które od 1569 roku (unia lubelska) wchodziło w skład szerszej struktury Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

W latach 1795 -1809 Sulejówek był częścią Austrii, w latach 1809 -1815 należał do Księstwa Warszawskiego podlegającemu cesarstwu francuskiemu. Od 1815 roku (Kongres Wiedeński) Sulejówek wszedł w skład Królestwa Polskiego a wraz z nim aż do I wojny światowej w skład cesarstwa rosyjskiego. Lata 1915 -1918 to okres okupacji niemieckiej. W latach 1918 - 1939 Sulejówek funkcjonował w ramach II Rzeczpospolitej. Lata 1939 - 1944 to ponowna okupacja niemiecka W latach 1944 -1989 jest częścią Polski Ludowej (od 1952 roku oficjalna nazwa brzmi Polska Rzeczpospolita Ludowa), zależnej od Związku Radzieckiego. W grudniu 1989 roku powstała III Rzeczpospolita, która w maju 2003 roku weszła w skład Unii Europejskiej. W referendum mieszkańcy Sulejówka opowiedzieli się za przystąpieniem Polski do struktur europejskich.

Rzeczywistość wciąż kreuje nowe możliwości i rozwiązania. Oby były one coraz korzystniejsze dla miasta i jego mieszkańców, którzy od momentu obalenia władzy ludowej i wprowadzenia samorządności mają coraz większy wpływ na swoje losy. 

Bibliografia

1. M. Bogucki, Sulejówek - zarys historyczny [w:] Z dziejów Sulejówka, z. 1, Sulejówek 1988;
2. B. Chlebowski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 11, Warszawa 1890; 
3. J. Dziedzic, Referat na 40-lecie nadania Sulejówkowi praw miejskich, Sulejówek 2002;
4. F. Filipek, Kolej Warszawsko - Terespolska, Warszawa 1979;
5. W. K. Jackiewicz, Przystanek Sulejówek, Sulejówek 2000;
6. A. Tomaszewski, Cechówka Miłosna Sulejówek, Sulejówek-Miłosna 2002.

autor: Arkadiusz Śliwa